میزان دیه از سوی دادگاه طبق قانون مجازات اسلامی برای جنایت و تصادفات جرحی تعیین می‌شود و البته طی سال‌های اخیر با توجه به تورم میزان دیه به صورت چشمگیری افزایش پیدا کرده است به طوری که میزان دیه در سال ۹۵ نسبت به سال ۷۴ حدود ۵۳ برابر شده است.

در ادامه گزارش مبلغ دیه اعضای بدن بر اساس نرخ دیه کامل در سال ۱۳۹۵ شده است.

همه مو: ۰۰۰/۰۰۰ /۱۹۰ تومان
شاید برخی فکر کنند مو ارزش چندانی نسبت به سایر اعضای بدن ندارد و در نزاع‌ها دستاورد خوبی برای زورآزمایی به حساب می‌آید اما در قانون آمده است که اگر در نزاعی موی سر یا صورت مردی به طور کامل از بین برود و دیگر نروید، فرد خاطی باید دیه کامل بپردازد (۱۹۰ میلیون تومان) و اگر موی مرد مجددا بروید نسبت به موی سر ضامن اَرش است (ارش به خسارتی گفته می‌شود که در قانون مقدار دقیق آن مشخص نشده است و قاضی آن را مشخص می‌کند) و اگر رویش مجدد در خصوص ریش مرد باشد فرد باید یک سوم دیه کامل را بپردازد. (۶۳ میلیون تومان و سیصد و سی سه هزار تومان). همچنین بر اساس ماده ۵۷۷ قانون مجازات اسلامی، کندن و یا از بین بردن تمام موی سر زن، در صورتی که دیگر نروید، دیه کامل یک زن را شامل می‌شود و اگر دوباره بروید، موجب مهرالمثل است. (در این حکم فرقی میان موی کم‌پشت و پرپشت و کودک و بزرگسال نیست.)

یک چشم: ۰۰۰/۰۰۰ /۹۵ تومان
چشم‌ها هم جزو اعضای حساس بدن محسوب می‌شود. در قانون آمده است اگر در نزاع یا درگیری دو چشم سالم از بین برود باید دیه کامل (۱۹۰ میلیون تومان) پرداخت شود و اگر یک چشم به تنهایی آسیب ببیند باید نصف دیه (۹۵ میلیون تومان) پرداخت شود. باید بگوییم تمام چشم‌هایی که بینایی دارند در این حکم یکسان هستند حتی اگر از لحاظ ضعف و بیماری و شب‌کوری و لوچ بودن با یکدیگر فرق داشته باشند. گاهی در نزاعی ممکن است پلک فرد آسیب ببیند در این صورت دیه مجموع چهار پلک دو چشم دیه کامل (۱۹۰ میلیون تومان) خواهد بود و دیه پلک‌های بالا یک سوم دیه کامل ( ۶۳ میلیون تومان و سیصد و سی سه هزار تومان) و دیه پلک‌های پایین نصف دیه کامل (۹۵ میلیون تومان) است.

دنده: ۰۰۰ /۷۵۰ /۴ تومان
در ماده ۶۵۳ آمده که دیه شکستن هر یک از دنده‌های محیط به قلب که از آن حفاظت می‌کند، یک چهلم دیه کامل (چهار میلیون و هفتصد و پنجاه) و دیه شکستن هر یک از دنده‌های دیگر، یک صدم دیه کامل (یک میلیون و نهصد هزار تومان) است. البته یک تبصره هم وجود دارد، آن هم اینکه کندن دنده موجب ارش است. بر اساس ماده ۶۵۵ قطع و از بین بردن دو استخوان ترقوه، موجب دیه کامل (۱۹۰میلیون تومان) و هر کدام از آن‌ها موجب نصف دیه کامل (۹۵ میلیون تومان) است.

دست و پا: ۰۰۰/۰۰۰ /۹۵ تومان
قطع کردن و یا از بین بردن هر یک از دست‌ها از مفصل مچ به شرط آنکه دارای انگشتان کامل باشد، موجب نصف دیه کامل است (۹۵ میلیون تومان) خواه شخص مصدوم دو دست داشته باشد، خواه یک دست. طبق ماده ۶۳۶ قطع تمام انگشتان یک دست از انتهای انگشتان یا تا مچ، موجب نصب دیه کامل (۹۵ میلیون تومان) است. قطع دست اصلی کسی که از مچ یا آرنج یا شانه دارای دو دست است، موجب نصف دیه کامل (۹۵ میلیون تومان) و قطع دست زائد موجب ارش است. تشخیص دست اصلی و زائد بر عهده کار‌شناس مورد وثوق است. بر اساس ماده ۶۴۱ دیه هر یک از انگشتان اصلی دست، یک دهم دیه کامل (۱۹ میلیون تومان) است. بریدن یا از بین بردن هر بند انگشت غیر شست، موجب یک سوم دیه آن انگشت ( ۶میلیون و سیصد و سی هزارتومان) است.

یک گوش:۰۰۰/۰۰۰ / ۹۵ تومان
طبق ماده ۶۰۰ از بین بردن دو لاله گوش دیه کامل (۱۹۰ میلیون تومان) دارد و از بین بردن هر یک از آن‌ها نصف دیه کامل (۹۵ میلیون تومان) را شامل می‌شود. اگر در نزاع و یا تصادفی نرمه گوش از بین برود باید یک ششم دیه کامل (۳۱میلیون و ششصد و سی و سه هزار تومان) پرداخت شود. پاره شدن لاله یک گوش یک ششم دیه کامل دارد و پاره کردن نرمه یک گوش یک نهم دیه کامل است (۲۱ میلیون و صد و یازده هزار تومان) و در هر دو مورد در صورت بهبودی کامل ارش ثابت است. هر‌گاه آسیب رساندن به گوش به حس شنوایی سرایت کند یا باعث سرایت به استخوان و شکستگی آن شود هر کدام دیه جداگانه‌ای دارد.

بینی: ۰۰۰/۰۰۰ /۱۹۰تومان
قطع کردن و یا از بین بردن تمام بینی یا نرمه‌ای که پایین استخوان بینی است دیه کامل دارد (۱۹۰ میلیون تومان) و از بین بردن تمام نرمه با تمام یا مقداری از استخوان بینی در صورتی که در یک دفعه باشد، دیه کامل (۱۹۰ میلیون تومان) دارد اما اگر نرمه بینی در یک دفعه، تمام و یا مقداری از استخوان بینی در دفعه دیگر از بین برود برای نرمه دیه کامل (۱۵۰ میلیون تومان) و برای استخوان ارش تعیین می‌شود. در ماده ۵۹۳ قانون مجازات اسلامی شکستن استخوان بینی در صورتی که موجب آسیب رسیدن به بینی یا از بین رفتن آن شود، دیه کامل (۱۵۰ میلیون تومان) دارد و چنانچه بدون عیب و نقص اصلاح شود موجب یک دهم دیه کامل (۱۹ میلیون تومان) و اگر با عیب و نقص بهبود پیدا کند موجب ارش است. طبق ماده ۵۴۹ اگر هر یک از پره‌های بینی یا پرده میان دو سوراخ آسیب ببیند باید یک سوم دیه کامل ( ۶۳ میلیون تومان و سیصد و سی سه هزار تومان) پرداخت شود.

یک لب: ۹۵/۰۰۰/۰۰۰ تومان
طبق ماده ۶۰۷ از بین بردن دو لب، دیه کامل (۱۹۰ میلیون تومان) و هر یک از لب‌ها نصف دیه کامل (۹۵ میلیون تومان) را دارد. حال اگر در درگیری مقداری از لب از بین برود آن مقدار نسبت به تمام لب محاسبه می‌شود. حالا اگر در جنایت و درگیری یک یا دو لب و یا قسمتی از آن جمع بشود، موجب ارش است و قاضی میزان دیه آن را مشخص می‌کند. طبق ماده ۶۰۹ قانون مجازات جمهوری اسلامی ایران جنایتی که باعث سست یا فلج شدن لب‌ها شود موجب دو سوم دیه یک لب (دیه یک لب ۹۵ میلیون تومان و دو سوم این مقدار ۶۳ میلیون تومان و سیصد و سی سه هزار تومان میلیون تومان) می‌شود.

دندان: ۰۰۰ /۵۰۰ /۹ تومان
از بین بردن تمام دندان‌های دائم بیست و هشت گانه طبق ماده ۶۱۶ دیه کامل (۱۹۰ میلیون تومان) دارد که به این ترتیب است: دندان جلو از پیش، چهارتایی، نیش که هر کدام دو عدد در بالا و دو عدد در پایین می‌روید و جمعا دوازده عدد است هر کدام یک بیستم دیه کامل (نه میلیون و پانصد هزار تومان) دارد. دندان‌های عقب که در چهار سمت پایانی از بالا و پایین در هر کدام یک ضاحک و سه ضرس قرار دارد و جمعا شانزده عدد است، هر کدام یک چهلم دیه کامل (چهار میلیون و هفتصد و پنجاه هزار تومان) دارد. طبق ماده ۶۱۸ هر‌گاه دندان‌های اصلی دائمی از بیست و هشت عدد کمتر باشد به‌‌ همان نسبت از دیه کامل کاهش می‌یابد خواه خلقتا کمتر باشد یا در اثر عارضه‌ای کم شده باشد. در ماده قانونی ۶۲۱ کندن دندان لق یا ترک خورده که منفعت آن باقی است، موجب دیه‌‌ همان دندان و در غیر این صورت موجب ارش است.

ستون فقرات: ۰۰۰/۰۰۰ /۱۹تومان
طبق ماده ۶۴۷دیه شکستن ستون فقرات به این ترتیب است: شکستن ستون فقرات در صورتی که اصلا درمان نشود و یا بعد از علاج به صورت خمیده در آید موجب دیه کامل (۱۹۰ میلیون تومان) است. شکستن ستون فقرات که بی‌عیب درمان شود ولی موجب از بین رفتن یکی از منافع شود مانند اینکه مصدوم توان راه رفتن یا نشستن نداشته باشد و یا توان جنسی یا کنترل ادرار وی از بین برود موجب دیه کامل (۱۹۰ میلیون تومان) است. شکستن ستون فقرات که بدون عیب درمان شود، موجب یک دهم دیه کامل (۱۹ میلیون تومان) است.

زبان:۰۰۰/۰۰۰ /۱۹۰تومان

در ماده ۶۱۱ قانون مجازات قطع یا از بین بردن تمام زبانِ گویا مستوجب پرداخت دیه کامل (۱۹۰ میلیون تومان) است و دیه از بین بردن قسمتی از آن به نسبت گویایی از بین رفته است که با تقسیم تمام دیه به حروفی که فرد دیگر نمی‌تواند تکلم کند، محاسبه می‌شود. این ماده دو تبصره دارد. اول اینکه دیه از بین بردن ادای هر حرف با توجه به حروف زبان تکلم فرد آسیب دیده تعیین می‌شود مانند اینکه از بین بردن قدرت ادای یک حرف شخص فارسی زبان، یک سی و دوم دیه کامل است. تبصره دوم اینکه شخصی که دارای لکنت زبان است و یا به کندی یا تندی سخن می‌گوید یا برخی از حروف را نمی‌تواند تلفظ کند گویا محسوب می‌شود.

گردن: ۰۰۰/۰۰۰ /۱۹۰تومان

کج شدن و خمیدگی گردن در اثر شکستگی در صورت عدم بهبودی و باقی ماندن این حالت موجب دیه کامل (۱۹۰ میلیون تومان) و در صورت بهبودی و زوال حالت خمیدگی و کج شدگی موجب ارش است. طبق مواد قانونی ۶۲۷ و ۶۲۸ اگر شکستگی گردن بدون کج شدن و خمیدگی آن باشد و مانع فرو بردن یا جویدن غذا یا نقص آن و یا مانع حرکت گردن شود موجب ارش است.

یک فک:۰۰۰/۰۰۰ /۹۵ تومان

قطع کردن و یا از بین بردن دو استخوان چپ و راست فک که محل رویش دندان‌های پایین است، دیه کامل (۱۹۰ میلیون تومان)، هر کدام از آن‌ها نصف دیه کامل (۹۵ میلیون تومان) و مقداری از آن‌ها به‌‌ همان نسبت دیه دارد. طبق ماده ۶۳۰ دیه فک مستقل از دیه دندان و سایر اعضا است و اگر با فک، دندان یا غیر از آن از بین برود یا آسیب ببیند هر کدام دیه یا ارش جداگانه دارد.

مقدار دیه از سوی دادگاه برای جنایت و حادثه‌ای که به وقوع پیوسته تعیین می‌شود و تخفیفی برای دریافت آن در کار نیست مگر اینکه شاکی رضایت دهد یا راضی به تخفیف شود. حالا اگر فرد مقصر بر اثر درگیری فوت کند، پرداخت دیه هنوز پا برجاست و لازم است که دیه او از ماترکی که از وی باقی مانده پرداخت شود. همچنین اگر فردی در یک دعوای دسته جمعی کشته یا زخمی شود یا مثلا جنازه‌اش را در خیابان پیدا کنند و مشخص نشود چه کسی قاتل است، دیه از محل بیت‌المال پرداخت می‌شود.
میزان دیه در دین اسلام برای مرد و زن مسلمان و مردان و زنان معتقد به سایر ادیان متفاوت است. اکثر فقها بر نصف بودن دیه قتل زن نسبت به مرد توافق نظر دارند و در این مورد میان فقهای شیعه و فقهای اهل سنت اتفاق نظر وجود دارد. البته بر اساس ماده ۵۶۰ قانون مجازات اسلامی، دیه زن و مرد در اعضاء و منافع تا کمتر از ثلث دیه کامل مرد یکسان است و چنانچه ثلث یا بیشتر شود دیه زن به نصف تقلیل می‌یابد. همچنین بر اساس قانون «بیمه اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه» دیه زن و مرد در تصادفات یکسان است.
معیار محاسبه دیه در اسلام علاوه بر صد شتر، شامل موارد دیگری از جمله صد گاو، هزار گوسفند، دویست دست حلّه، هزار دینار و ده هزار درهم می‌شود که مجرم، اختیار دارد که هر یک از این موارد را انتخاب کند، همچنین اگر طرفین با هم توافق کنند، می‌توانند قیمت مورد انتخاب‌شده را بپردازند.
تغییر در میزان نرخ دیه اختیاری است که به رئیس قوه قضائیه داده شده است که وی با رعایت نرخ روز میزان آن را تعیین می‌کند. ۱۶ اسفند سال ۹۴ بود که حجت‌الاسلام غلامحسین محسنی‌اژه‌ای، سخنگوی قوه‌قضائیه در نود و سومین نشست خبری خود درباره نرخ دیه در سال آتی گفت: بر اساس قانون قوه قضائیه موظف است با بررسی‌های لازم قیمت دیه برای سال بعد را اعلام کند. طبق بررسی‌های ما و همچنین در جلسه مسئولان عالی قضایی که هفته گذشته برگزار شد، با لحاظ بررسی‌های میدانی، کارشناسی و همچنین در نظر گرفتن تورم مبلغ دیه برای سال ۹۵، ۱۹۰ میلیون تومان در ماه‌های غیرحرام مشخص شد و طبیعتا در ماه‌های حرام این مبلغ یک سوم افزایش پیدا خواهد کرد.
بر این اساس، نرخ دیه در ماه‌های حرام برابر ۲۵۳ میلیون و سیصد هزار تومان محاسبه می‌شود. این افزایش که روند آن را به ترتیب سال‌های سپری شده در جدول زیر مشاهده می‌کنید، پیش از هر چیز نشانگر تورم چشمگیر و شدید حاکم بر کشورمان در یک دهه اخیر است؛ تورمی که برخی معتقدند با توجه به آن، باید نرخ دیه بیش از آنچه تعیین شده است، معین می‌شد.
بر این اساس، نرخ دیه در سال ۸۸ نسبت به سال ۸۷ هیچ تغییری نداشته است و بیشترین نرخ تغییرات دیه متعلق به سال ۹۳ است که نسبت به سال گذشته‌اش(سال ۹۲) با جهشی ۳۷ میلیون تومانی رو‌به‌رو بوده و در این بین کمترین تغییرات نرخ دیه مربوط به سال ۷۶ است که نسبت به سال گذشته‌اش با افزایشی ۷۰۰ هزار تومانی رو‌به‌رو بوده است.
نرخ دیه اعضای بدن در سال ۹۵
اگر کسی کشته شود تکلیف او مشخص است و دیه کامل به بازماندگانش تعلق می‌گیرد، اما گاهی در نزاع یا تصادف جرحی مشکلی پیش می‌آید و فرد از ناحیه‌ای دچار جراحت می‌شود. در این زمان است که دادگاه و پزشکی قانونی طبق ماده‌های قانونی مقدار دیه را مشخص می‌کنند.

اصطلاحات دیه

دامیه : جراحتی که اندکی وارد گوشت شود و همراه با جریان کم یا زیاد خون باشد ( سر و صورت )

متلاحمه : جراحتی که موجب بریدگی عمیق گوشت شود لکن به پوست نازک روی استخوان نرسد و موجب بخیه گردد ( سر و صورت )

ملاک دیه در جراحتهای مذکور، مقدار نفوذ جراحت بوده و طول و عرض آن تأثیری در میزان دیه ندارد.

مثال شماره ۱

سوال : یه پرونده تصادف در بیمه دارم که پس از طی مراحل در متن نامه ارسالی پزشکی قانونی به دادگاه در مورد خسارت جانی (شکستن استخوان ترقوه راست)بنده نوشتند:طبق گزارش متخصص ارتوپدی شکستگی ترقوه راست جوش خورده اما نقصان عملکردی به صورت محدودیت نسبی در حرکات برون گردانده و دور کننده شانه راست حادث شده است.لطفا مقدار دیه را مشخص کنید؟

پاسخ : طبق ماده ۶۵۶ ق.م.ا که بیان می دارد شکستگی استخوان ترقوه درصورت بهبود بدون عیب نصف دیه کامل و در صورت بهبود با عیب دیه کامل دارد.باتوجه به اینکه استخوان ترقوه راست شماست و بانقصان عملکردی همراه است ۸۲۵ میلیون ریال  دیه به شما تعلق می گیرد.

مثال شماره ۲

سوال : در حین کار کردن در کارخانه دستگاه به روی دستم رفته و گزارش پزشکی قانونی این می باشد:

قطع یک دست که دارای انگشت است به نحوی که بیش از مفصل مچ قطع شود. با ارش ۲۰درصد.

اگر میشود دیه را مشخص نمایید؟

پاسخ : ۵۰درصد دیه کامل و ۲۰درصد ارش بابت قطع یک دست که دارای انگشتند به نحوی که بیش از مفصل مچ قطع شود یا بالاتر از آرنج قطع گردد ۱۱۵۵۰۰۰۰۰۰ریال می باشد.

مثال شماره ۳

سوال : دخترم را در مدرسه دوستش هل داده و باعث شکسته شدن  ۲تا از دندان های جلو او شده است.لطفا بفرمایید چه مقدار دیه میتوانیم بگیریم؟

پاسخ : ۱۰درصد دیه کامل بابت شکستن قسمت نمایان ۲عدد دندان جلو با بقای ریشه ی ان معادل ۱۶۵۰۰۰۰۰۰ریال می باشد.

مثال شماره ۴

سوال : پدرم در اثر تصادف دچار اسیب دیدگی ستون فقرات شده است به نحوی که بعد از درمان به صورت خمیده درامده است و بدون عصا نمی تواند راه برود. لطفا دیه ای که به پدرم تعلق میگیرد را مشخص نمایید.

پاسخ : یک فقره دیه کامل بابت شکستن ستون فقرات خواه اصلا درمان نشود یا بعد از علاج به صورت کمان و خمیدگی در آید یا آن که بدون عصا نتواند راه برود یا توانایی جنسی او از بین برود یا مبتلا به سلس و ریزش ادرار گردد ۱۶۵۰۰۰۰۰۰۰ریال می باشد.

مثال شماره ۵

سوال : در دعوایی که بین من و همسایه مان صورت گرفت و روی من دست بلند کرد و باعث کبودی و متورم شدن صورت و دستم شد. لطفا بگویید چه مقدار دیه به من تعلق میگیرد؟

پاسخ : ۰٫۳۰ درصد دیه کامل بابت ۲ صدمه کبود شدن سایر اعضای بدن ۴۹۵۰۰۰۰ریال می باشد.

مثال شماره ۶

سوال : درطی درگیری که بین من و همسرم اتفاق افتاد او باعث شکستگی بینی ام به نحوی شد که با درمان اصلاح شد.لطفا بفرمایید چه مقدار دیه به من تعلق می گیرد؟؟؟

پاسخ : ۰٫۱(یک دهم )دیه کامل بابت فاسد شدن بینی که بدون عیب جبران میشود معادل ۱۶۵۰۰۰۰۰۰ریال می باشد.